Per 1 januari 2009 vervalt de vergoeding van slaap- en kalmeringsmiddelen, de benzodiazepinen, uit de basisverzekering.

Alleen voor specifieke aandoeningen blijft de vergoeding van benzodiazepinen wel bestaan. Bepaalde zorgverzekeraars zullen de vergoeding van benzodiazepinen in het aanvullend pakket opnemen.

De aandoeningen waarvoor deze middelen wel blijven vergoed zijn:
- epilepsie
- angststoornissen die niet op andere geneesmiddelen reageren
- bepaalde psychiatrische aandoeningen
- sedatie tijdens de laatste levensfase

Met deze maatregel wil VWS het chronisch gebruik terugdringen. Bij langdurig gebruik van benzodiazepinen verliezen deze middelen hun werking terwijl daarnaast de middelen verslavend werken.

Per 1 januari 2009 zult u in de meeste gevallen slaap- of kalmeringsmiddelen (benzodiazepinen) zelf moeten betalen.  Wellicht is dit een goed moment om u af te vragen of u wilt stoppen met het gebruik van deze middelen.

Benzodiazepinen zijn eigenlijk alleen bedoeld voor kortdurend gebruik. Als u langere tijd een benzodiazepine gebruikt, merkt u dat het middel steeds minder goed werkt maar u niet zonder meer kan. Het gebruik van benzodiazepine is niet zonder risico’s. Bij ouderen mensen bestaat het risico op vallen met mogelijk een gebroken heup als gevolg. Daarnaast ervaren veel mensen verlies van concentratievermogen.

Als u al langere tijd benzodiazepinen gebruikt, kunt u niet zomaar stoppen. U zult het gebruik moeten afbouwen.

Als u tabletten gebruikt, kunt u deze breken. Als u alleen ’s avonds een capsule of een tablet gebruikt, kunt u minderen door bijvoorbeeld eerst om de nacht het middel te gebruiken en daarna steeds minder.

Alleen als het niet lukt om op deze manier te stoppen, kunt u met uw arts en apotheker overleggen over afbouwen met behulp van diazepam. De huidige medicatie wordt dan omgerekend naar een vergelijkbare hoeveelheid diazepam. De diazepam wordt volgens een afbouwschema van 6 of 12 weken afgebouwd.

• Stress, zorgen, spanning, niet tot rust kunnen komen.
• `s Avonds laat een zware maaltijd eten, `s avonds koffie, thee of alcohol drinken.
• Lichamelijke problemen: verkoudheid, benauwdheid, pijn, jeuk, vaak moeten plassen, nachtelijke ‘opvliegers` tijdens de overgang.
• Omgevingsproblemen als: een ongemakkelijk bed, te warme of te koude slaapkamer, lawaai, licht.

Slaaptips

Geen pasklare oplossing, wel een aantal mogelijkheden:

• Praat over de oorzaken van zorgen en spanningen, zoek eventueel hulp; praat met de huisarts.
• Veel mensen hebben een vast tijdstip waarop ze vanzelf slaperig worden. Let op of dit bij u zo is en pas het tijdstip van slapengaan daarop aan. Sta ook op een vaste tijd op.
• Eet `s avonds laat geen kruidige of zware maaltijden.
• Neem `s avonds geen cola, koffie of thee; neem geen alcohol - alcohol kan het doorslapen verhinderen.
• Een beker warme melk, eventueel met honing, kan een simpel slaapmiddel zijn.
• Zoek in de uren voor het slapengaan rust en ontspanning. Muziek luisteren, lezen van rustgevende lectuur, baden, douchen, wandelen, ontspanningsoefeningen, vrijen. Doe de tv uit: tv-kijken geeft meestal meer onrust dan ontspanning.
• Zorg voor een goed, behaaglijk bed, prettig zittende nachtkleding en een rustige, frisse, donkere slaapkamer met een prettige temperatuur.
• Lukt het niet om in slaap te komen? Wind u niet op, maak er het beste van, ontspan. Ga in een luie stoel zitten met een boek of tijdschrift en drink een kop warme melk.
• Overdag duf? Kijk wat bevalt: geen dutje, een kort dutje (wekker zetten) of een wandeling in de frisse lucht.
• Volg een slaapcursus. Informeer bij de huisarts of bij een thuiszorgorganisatie.

• Belangrijke gebeurtenissen in het leven - lief en leed - zoals dood en geboorte, scheiding, trouwen, ontslag, pensioen, ziekte, schulden of plotseling rijk worden, veranderingen op het werk, vakantie.
• Problemen in de omgang met jezelf en anderen; je vindt het bijvoorbeeld moeilijk om voor jezelf op te komen.
• Stress op het werk, te grote werkdruk, te weinig mogelijkheden om zelf je werkzaamheden in te delen, te weinig ontspanning buiten het werk.

Anti-stresstips

Geen pasklare oplossing, wel een aantal mogelijkheden:

• Gun uzelf de tijd om problemen te verwerken.
• Doe ontspanningsoefeningen zoals yoga.
• Neem na het werk de tijd om te ontspannen.
• Doe dingen die u leuk vindt om te doen.
• Kom flink in beweging: wandelen, fietsen, tuinieren, fitness, conditietraining.
• Krop emoties niet op, maar probeer erover te praten met iemand die u vertrouwt.
• Probeer op te schrijven wat u dwars zit; dat kan helpen om afstand te nemen en het tobben te verminderen.
• Grijp tijdig in. Roep hulp in van deskundigen, zoals de huisarts, een maatschappelijk werker, de arts van de Arbo-dienst.

Benzodiazepinen

De huisarts kan een recept uitschrijven: Een slaapmiddel voor één of twee weken, of een kalmeringsmiddel voor twee tot vier weken om onrust, angst of slaapproblemen tegen te gaan en lichamelijk herstel te bevorderen.
Bijna alle slaap- en kalmeringsmiddelen zijn zogenoemde benzodiazepinen. Ze lossen de oorzaak van slaapklachten of nervositeit niet op, maar kunnen een tijdelijk hulpmiddel zijn.

De meest voorgeschreven benzodiazepinen:

• Kans op verslaving; dit is een groot nadeel, want afkicken is moeilijk.
• Sufheid overdag, moeheid, vergeetachtigheid.
• Onderdrukking van gevoelens. Niet alleen verdriet en angst, maar op den duur ook liefde, vreugde en genot.
• Invloed op het reactievermogen. Dit betekent: oppassen met autorijden of het bedienen van machines. Eventuele sufheid gaat na verloop van tijd wel over, maar dat is bedrieglijk. Het reactievermogen blijft verminderd!
• Versterking van het effect van alcohol. Na één drankje kun je al stevig ‘onder invloed` zijn. Het reactievermogen kan dan dus nog verder afnemen.
• Spierzwakte; de keerzijde van de spierontspannende werking van benzodiazepinen. Je kunt makkelijker vallen. De kans op ongelukken is groter.

• Je lichaam went eraan.
• Je hebt steeds meer nodig om effect te voelen.
• Je denkt niet meer zonder te kunnen.
• Als je plotseling met een benzodiazepine stopt, krijg je vervelende ontwenningsverschijnselen: meer onrust en angst dan voor het gebruik van het medicijn. Nog slechter slapen. Het lijkt dus alsof de oude klachten heviger terugkomen.
• Ook kunnen nieuwe klachten ontstaan, zoals hoofdpijn en spierpijn.
• Als de patiënt niet doorheeft dat dit ontwenningsverschijnselen zijn, is de conclusie misschien dat er opnieuw een benzodiazepine nodig is.

• Instellingen voor verslavingszorg en de GGD. Ze geven hulp bij alle mogelijke soorten verslavingen. Kijk in de telefoongids onder Verslavingszorg.
• Stichting Vrouwen en Medicijngebruik. Een vrijwilligersorganisatie die onder meer informatie geeft en cursussen organiseert. Tel. 040-2121746 (ma. t/m vr. 10.00 - 12.00 uur).

50-plussers

Slapeloosheid, zorgen, angst en nervositeit kunnen op elke leeftijd voorkomen.
Ouderen kunnen aan de ene kant - door hun levenservaring - wel tegen een stootje. Aan de andere kant krijgt een oudere soms veel ‘voor de kiezen`: pensionering, verlies en rouw, gevoelens van onveiligheid, veranderingen die niet altijd een verbetering zijn.
Het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen komt bij ouderen veel voor. Zorg dat u op de hoogte bent van de extra risico`s van benzodiazepinen voor 50-plussers.

Lichte slapers

Ouderen hebben in het algemeen minder slaap nodig dan jonge mensen. Veel 50-plussers slapen korter, minder diep, worden vaker eventjes wakker. Voor mensen boven de 65 is het vrij normaal om een keer of 5 per nacht even wakker te zijn. Dit is geen slaapprobleem, ook al kan de persoon zelf dit vervelend vinden.
Een kort dutje overdag? Kan prettig zijn. Maar dit is niet verstandig binnen vier uur voor het naar bed gaan, want dat kan het dag-nachtritme verstoren.

Dosering

Geneesmiddelen, ook benzodiazepinen, werken in het algemeen sterker bij mensen van 65 en ouder. Want bij hen gaat de afbraak en uitscheiding van medicijnen langzamer. Bij een normale dosis voor een volwassene kan bij een oudere een te hoge concentratie van het medicijn ontstaan, en is de kans op bijwerkingen groter.
Daarom schrijven artsen aan een oudere patiënt de helft van de normale dosis van een benzodiazepine voor.

Risico`s

• Een belangrijk risico van benzodiazepinen - als ze langdurig gebruikt worden - is verslaving.
• Langdurig gebruik heeft ook een nadelige invloed op het geheugen.
• Vanwege drie mogelijke bijwerkingen - sufheid, spierzwakte en verminderd reactievermogen - is de kans om te vallen of te struikelen groter. Vooral voor mensen die ‘s nachts uit bed moeten om te plassen.

Wisselwerkingen

Veel oudere mensen gebruiken meerdere medicijnen. Er is kans dat die medicijnen elkaars werking beïnvloeden. Dat geldt vooral als er naast benzodiazepinen ook middelen tegen neerslachtigheid of ernstige verwardheid worden gebruikt.
Twijfelt u of uw medicijnen goed met elkaar samengaan? Het apotheekteam geeft u graag uitleg. De informatie over alle receptmedicijnen die u gebruikt, zit in de computer van de apotheek.
U kunt ook altijd een afspraak maken om in een persoonlijk gesprek met de apotheker uw medicijnen eens door te nemen.

Bewegen

Een van de dingen die goed zijn tegen slapeloosheid en stress is: bewegen. In het bijzonder voor ouderen aan te bevelen, naast de andere slaap- en anti-stresstips. Lichamelijke inspanning is een goede uitlaatklep, is goed voor de bloedsomloop, tegen botafbraak en schijnt zelfs goed te zijn voor het geheugen. Drie keer per week een uur wandelen, of elke dag 20 minuten is prima.